Uyku Evreleri

Uykunun iki temel evresi vardır. Bunlar büyük ihtimalle çoğumuzun ismine aşina olduğu REM (Rapid Eye Moment) hızlı göz hareketlerinin olduğuevre ve NREM (Non-Rapid Eye Moment) yavaş göz hareketlerinin olduğu evredir. Uykunun bu evreleri tüm memelilerde ve kuşlarda var olup, birbirinden ve uyanıklıktan kesin sınırlarla ayrılmaktadır. Uçarken uyuyabilen ebabil kuşları buna uç noktada bir örnek olarak verilebilir. Uyku evrelerinin ve uyanıklığın ve ayrıca uyku sırasında ortaya çıkan tüm değişikliklerin ayırt edilmesinde polisomnografi denilen (PSG) vücutta tüm aktivitelerin bazı sensörler ile kaydedildiği uyku tetkiki uygulanır.

NREM  uykusu kendi içinde NREM 1,2,3 olmak üzere üç farklı evre içerir. NREM 1, uyanıklıktan uykuya geçişteki ve gece uyanmaları sonrasında ortaya çıkan en hafif uyku evresidir. NREM 2 uykumuzun yarısından fazlasını oluşturan evredir. Sürüngenler uykunun derinliğiyle paralel olarak NREM 3 evresi gelir. NREM 1 ve 2 evrelerinde uyanma eşiği genellikle düşük NREM 3 evresinde ise en yüksektir. NREM uykusu, bütün olarak devinim gösterebilen  bir bedende, henüz düzenleme yapabilen beyin için, görece inaktif bir durumdur. REM uykusu ise zıt olarak, ölçümlerde uyanıklık kadar hatta daha hızlı bir beyin aktivitesi, göz küresi ve solunum idare eden kaslar hariç tüm vücut kaslarında hareketsizlik yani bir nevi felç durumu , seyrek kas seğirmeleri ve hızlı göz hareketlerinin olduğu evredir. REM uykusunda beyindeki hızlı aktivite, rüya ile kendisini gösterir. Bu evreden uyanıldığı zaman rüyaların yaklaşık %80’inin hatırlandığı gösterilmiştir. REM uykusunda felç olmuş bir bedende yüksek derece aktive olmuş beyin olarak tanımlanabilir.

Uyku, normal koşullarda ve sağlıklı bir insanda NREM ile başlar . İnsan uykusunun bu temel prensibi normal/sağlıksız uyku ayrımında, çok önemli ve güvenilir bulgular içerir. Örnek vermek gerekirse, REM uykusunun üzerinden uykuya giriş normal değildir ve erişkin insanlarda ‘’narkolepsi’’ hastalığı için tanısal özellik taşır. Normal erişkin, uykuda NREM üzerinden girer ve REM uykusu 60-90 dakikadan önce gelmez. NREM ve REM gece boyunca birbirini izler.

Uykunun başlangıcının kesin tanımı, tartışma konusudur; ‘uykunun başlangıcı’ kısmında anlattığım üzere %100 kesinlikle içerecek tek bir yöntem yoktur.

İlk uyku dönemi olan NREM 1 evresi, uyku başlangıcından itibaren yalnızca birkaç dakika sürer. Burada uyku kolayca kesintiye uğrayabilir. Yani kişi hafif bir dürme yada seslenme ile uyandırılabilir Uykunun NREM1 evresi uyanıklıktan uykuya geçişi sağlar ve düşük uyanma eşiğiyle birliktedir. Uykunun NREM2  evresi, NREM1 evresini izler ve 10-25 dakika kadar sürer ve uyanma için NREM 1  evresine göre daha yoğun bir uyaran gerektirir. NREM 1 evresindeki uyaranlar NREM2 evresinde uyanma için yeterli olmaz. Bu evreyi NREM 3 evresi takip eder ve 5-10 dakika sürer. Bu evrede beden derin uyku olarak adlandırdığımız evreye girer. Ardından beden hareketlerinin bölündüğü REM uykusu evresine geçilir.

NREM uykusu ve REM uykusu gece boyunca döngü biçiminde ilerler.Sağlıklı bir birey uyku uzunluğuna bağlı olarak gecede ortalama 4-6 kere uyku döngüsüne girer. Bir döngü ortalama 90 dakika sürer.

Uyku içinde uyanıklık süresi, normalde uykunun %5 ‘inden azdır ve çoğunlukla ertesi gün hatırlanmaz. Normal bir uyku süresinde NREM1 %2-5; NREM 2%45-%55; NREM 3 %20-25’lik paylara sahiptir. Toplamda NREM uykusu, tüm uyku süresinin %75-80’ini kapsar. REM uykusunun ise; 4-6 parçalık ayrı dilimler halinde, %20-%25 ‘lik payı vardır. Normal bir gece uykusunda uyku evrelerinin ve uyanıklığın oranı şekildeki gibidir.

Uyku Evreleri

Kaynakça

Dr. Hakan Kaynak. (1998).Uyku Uykusuzluk mu? Aşırı Uyumak mı?. İstanbul: Mega Basım

Dr. Derya Karadeniz. (2013). 100 Soruda Uyku ve Bozuklukları. Ankara: ANKA-HA Yayınları

Bir cevap yazın